Diş taşı nasıl oluşur, diş eti sağlığı nasıl korunur?

Bakteri plağı ve diş taşı nedir?

Ağız içinde her zaman bakteri bulunur. Bu bakteriler, tükürükteki proteinlerden oluşan ince bir tabakanın üzerine tutunur. Böylece diş yüzeyinde yapışkan bir katman oluşur. Bu katmana bakteri plağı denir. Plak yalnızca yemek artığı değildir. Ağızda bakteriler sürekli bulunduğu için yemek yenmeyen saatlerde de oluşmayı sürdürür. Plak yumuşaktır ve çoğu zaman gözle fark edilmez. Çalkalamakla gitmez; fırçalama ve diş arası temizliğiyle uzaklaşır.

Plak diş yüzeyinde uzun süre kalırsa tükürükteki mineraller bu katmanın içine çöker ve katman sertleşir. Sertleşen birikintiye diş taşı denir. Diş taşı, diş fırçası ya da diş ipiyle çıkarılamayacak kadar sıkı tutunur. Çoğunlukla alt ön dişlerin dil tarafında ve üst arka dişlerin yanak tarafında belirginleşir. Bu bölgeler, tükürük bezlerinin ağıza açıldığı yerlere yakındır.

Diş taşının yüzeyi pürüzlüdür. Pürüzlü yüzey yeni plak birikmesini kolaylaştırır. Böylece diş taşı, çevresinde bakterilerin barınmasına elverişli bir ortam oluşturur ve birikinti zamanla büyür. Diş eti ile diş arasındaki sınırda toplanan plak ve diş taşı, diş eti dokusunda tepkiye yol açabilir. Diş eti hastalıkları çoğunlukla bu bölgede başlayabilir.

Diş eti hastalığı nasıl başlar ve nasıl ilerler?

Birikintiler diş eti sınırında uzun süre kalırsa diş eti iltihaplanabilir. Bu duruma diş eti iltihabı (gingivitis) denir. Diş eti kızarabilir, hafifçe şişebilir, fırçalarken ya da kendiliğinden kanayabilir. Bu aşamada dişi çevreleyen kemik dokusunun genellikle etkilenmemiş olduğu kabul edilir. Bu nedenle diş eti iltihabı, birikintiler uzaklaştırıldığında ve evdeki bakım düzene girdiğinde geriye dönebilen bir durum sayılır.

Diş eti ile diş arasında normalde sığ bir aralık bulunur; buna diş eti oluğu denir. İltihap sürerse bu aralık derinleşir ve diş eti cebi adını alır. Bakteriler cebin içinde barınır, bölgenin temizlenmesi de zorlaşır. Aralığın derinleşmesi yalnızca diş etinin şişmesine bağlı olabilir. Bu nedenle tek bir ölçüm değil, bulguların tamamı birlikte değerlendirilir.

Süreç ilerledikçe dişi çevreleyen bağ dokusunda ve kemikte kayıp görülebilir. Bu ileri duruma periodontitis adı verilir. Kemikte oluşan kaybın kendiliğinden geri dönmediği kabul edilir. Tedavinin amacı iltihabı durdurmak, kaybın ilerlemesini önlemek ve durumu düzenli bakımla kontrol altında tutmaktır.

Hastalığın seyrini etkileyen etkenler

Hastalığın hangi hızla ilerlediği kişiden kişiye değişir. Ağız bakımının düzeni, kalıtsal etkenler, sigara kullanımı ve genel sağlık durumu bu süreçte rol oynar. Bazı kişilerde hastalık uzun süre diş eti iltihabı düzeyinde kalabilir. Bazı kişilerde ise daha hızlı ilerleyebilir. Tek bir belirtiye bakarak hastalığın hangi aşamada olduğu söylenemez.

Sigara kullanımı bu konuda ayrıca önemlidir. Sigara, diş etindeki kan akımını ve dokunun iyileşme yanıtını etkileyebilir. Bunun sonucunda sigara kullananlarda diş eti kanaması daha az görülebilir. Kanamanın az olması hastalığın bulunmadığı anlamına gelmez; belirtiler yalnızca daha geç fark edilebilir.

Bazı genel sağlık durumları da diş eti dokusunun verdiği yanıtı değiştirebilir. Diyabet, gebelikteki hormonal değişiklikler, bağışıklık sistemini etkileyen hastalıklar ve düzenli kullanılan bazı ilaçlar bunlar arasındadır. Kısacası diş eti sağlığı yalnızca ağzı ilgilendiren bir konu değildir; genel sağlıkla birlikte ele alınır.

Hangi belirtiler diş hekimine danışmayı gerektirebilir?

Aşağıdaki durumlar, ağız ve diş sağlığı açısından değerlendirme yapılmasını gerektirebilecek işaretler arasındadır:

• Fırçalama sırasında ya da kendiliğinden gelen diş eti kanaması
• Diş etinde kızarıklık, şişlik ya da dokunulduğunda hassasiyet
• Geçmeyen ağız kokusu ya da ağızda sürekli hissedilen kötü tat
• Diş eti çekilmesi, dişlerin daha uzun görünmesi
• Sıcağa ve soğuğa karşı artan hassasiyet
• Dişlerde hareketlilik, dişler arasında yeni aralıkların oluşması
• Diş eti sınırında gözle görülebilen sert, renkli birikintiler

Bu belirtilerin her biri tek başına ileri bir hastalık anlamına gelmez. Ancak geçmeyen bir şikâyetin diş hekimi tarafından değerlendirilmesi uygun olur. Diş eti hastalığının erken evresi çoğu zaman belirgin bir rahatsızlık vermeden ilerleyebilir. Bu nedenle belirti olmadığı dönemlerde de ağız sağlığının izlenmesi önem taşır.

Beklemeden başvurulması gereken belirtiler

Bazı belirtiler bekleyerek izlenmez. Yüzde ya da çene altında şişlik, ateş, yutma ve ağzı açma güçlüğü bunların başında gelir. Diş eti kenarından iltihap (cerahat) gelmesi ve hızla artan şiddetli ağrı da bu belirtiler arasındadır. Böyle durumlarda aynı gün içinde bir diş hekimine başvurulması gerekir.

Diş eti sağlığı nasıl değerlendirilir?

Diş eti sağlığı değerlendirilirken kişinin genel sağlık durumu, kullandığı ilaçlar ve alışkanlıkları göz önünde bulundurulur. Diş eti ile diş arasındaki aralığın durumuna bakılır. Gerekli görülen durumlarda ek görüntüleme yöntemlerinden yararlanılabilir.

Diş fırçası ve diş ipi, sertleşmiş birikintileri diş yüzeyinden çıkaramaz. Bu birikintilerin nasıl ele alınacağı, muayene sonucunda diş hekimi tarafından belirlenir ve kişiye anlatılır. Ağız içindeki durum bir bütün olarak görüldüğü için, izlenecek yol herkes için aynı değildir.

Günlük yaşamda dikkat edilebilecekler

Diş taşının ne kadar hızlı oluştuğu kişiden kişiye değişir. Tükürüğün yapısı ve ağız bakımının düzeni bu hızı etkiler. Evdeki düzenli bakım plak birikimini azaltır ve diş taşı oluşumunu sınırlar. Yine de birçok kişide zamanla bir miktar birikinti oluşur.

• Dişlerinizi günde iki kez, yaklaşık ikişer dakika fırçalayın.
• Yumuşak kıllı bir fırça ve florürlü diş macunu kullanın.
• Fırçayı diş eti sınırına yöneltin; plak en çok bu sınırda birikir.
• Diş aralarınızı günde bir kez temizleyin. Aralığın genişliğine göre uygun araç değişir: geniş aralıklarda diş arası fırçası, dar aralıklarda diş ipi kullanılır.
• Sigara kullanıyorsanız bırakmayı düşünün. Sigarayı bırakmak diş eti sağlığını doğrudan etkiler.
• Şekerli yiyecek ve içecekleri gün içine yayarak sık sık tüketmekten kaçının. Bu öneri başta diş çürüğü olmak üzere ağız sağlığını ilgilendirir. Diş eti sağlığında belirleyici olan ise plağın her gün uzaklaştırılmasıdır.
• Düzenli kontrol, diş eti sağlığının izlenmesine yardımcı olur. Uygun aralık herkes için aynı değildir; diş eti hastalığı geçirenlerde daha sık izlem önerilebilir.

Sertleşmiş diş taşının evde iğne, tırnak ya da kesici bir aletle kazınmaya çalışılması uygun değildir. Bu denemeler diş yüzeyini çizebilir ve diş etini yaralayabilir. Diş eti sınırının altındaki birikintiye ulaşamadıkları için beklenen sonucu vermeleri de beklenmez. Sertleşmiş birikintilerin evde uzaklaştırılması mümkün değildir.